تحریک الکتریکی مغز (TDCS) چیست؟ – دکتر معصومه صیفوری
فهرست مطالب

تحریک الکتریکی مغز یا TDCS یکی از روشهای نوین و غیرتهاجمی در حوزه درمانهای مرتبط با مغز و اعصاب است. در این روش، نواحی مشخصی از مغز بهصورت هدفمند تحت تأثیر جریان الکتریکی ضعیف قرار میگیرند تا با ایجاد قطبهای مثبت و منفی، عملکرد عصبی بهبود یابد و علائم برخی اختلالات کاهش پیدا کند.
بسیاری از افراد، تحریک الکتریکی مغز را با تحریک مغناطیسی اشتباه میگیرند، درحالیکه این دو روش کاملاً متفاوت بوده و تنها در دسته درمانهای تحریکی مغز قرار میگیرند. امروزه TDCS بهعنوان گزینهای مؤثر برای بیمارانی که به دارودرمانی پاسخ مناسبی ندادهاند مورد استفاده قرار میگیرد.
تحریک الکتریکی مغز (TDCS) چگونه عمل میکند؟
TDCS نوعی الکتروتراپی پیشرفته محسوب میشود که با استفاده از جریان مستقیم و ضعیف الکتریکی، فعالیت نورونها یا شبکههای عصبی خاصی را تنظیم میکند. این روش که مخفف عبارت
Transcranial Direct Current Stimulation
است، با انتقال جریانی حداکثر تا ۲ میلیآمپر از طریق الکترودهایی که روی پوست سر قرار میگیرند انجام میشود.
شدت کم جریان باعث میشود تغییری در پتانسیل عملی نورونها ایجاد نشود، بلکه تنها الگوی فعالیت آنها تعدیل گردد. در نتیجه، آستانه تحریکپذیری سلولهای عصبی تغییر کرده و عملکرد مغز در آن ناحیه بهبود مییابد.
تحریک الکتریکی مغز (TDCS) بهعنوان یک تنظیمکننده سیستم عصبی شناخته میشود که با افزایش انعطافپذیری عصبی، نقش مؤثری در اصلاح عملکرد مغز دارد. سرعت اثرگذاری بالا و نداشتن عوارض جانبی جدی، از مهمترین مزایای این روش به شمار میرود. این درمان بدون بیهوشی و بدون ایجاد برش در جمجمه انجام میشود و تنها احساساتی مانند خارش یا گرمای خفیف در پوست سر ممکن است ایجاد شود که پس از پایان جلسه برطرف خواهد شد. انجام TDCS برای کودکان و بزرگسالان ایمن و تأیید شده است.
تجهیزات مورد استفاده در تحریک الکتریکی مغز
دستگاه TDCS از جمله تجهیزات نوروتراپی است که انرژی خود را از برق یا باتری تأمین میکند. این دستگاه ابعاد کوچکی داشته و دارای صفحهنمایش برای تنظیم پارامترهای درمان است.
الکترودها از طریق کابل به دستگاه متصل شده و جریان الکتریکی را به سطح قشر مغز منتقل میکنند. این الکترودها درون پدهای اسفنجی مرطوبشده با محلول آبنمک قرار میگیرند تا رسانایی مناسب ایجاد شود. وجود سیستمهای کنترل جریان و مقاومت در دستگاه، ایمنی و دقت درمان را تضمین میکند.
انواع تحریک الکتریکی مغز (TDCS)
تحریک الکتریکی مغز معمولاً در سه حالت انجام میشود:
تحریک آندی (مثبت – Anodal): افزایش تحریکپذیری نورونها
تحریک کاتدی (منفی – Cathodal): کاهش یا مهار فعالیت ناحیه موردنظر
تحریک ساختگی (Sham): بیشتر در پژوهشها استفاده میشود و جریان پس از مدت کوتاهی قطع میگردد
کاربردهای درمانی TDCS
تحریک الکتریکی مغز (TDCS) یکی از خدمات پاراکلینیکی مهم محسوب میشود و در درمان طیف وسیعی از اختلالات نقش دارد. همچنین این روش در بهبود عملکرد شناختی و افزایش توان یادگیری مؤثر است. از مهمترین کاربردهای TDCS میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش دردهای مزمن
بهبود علائم افسردگی
افزایش کیفیت خواب
کمک به کنترل علائم پارکینسون
تقویت حافظه کاری
کاهش وزوز گوش
تسریع روند بهبودی پس از سکته مغزی
درمان اختلال کمتوجهی و بیشفعالی
علاوه بر این، TDCS در یادگیری مهارتهای جدید و افزایش سرعت پردازش ذهنی تأثیر قابل توجهی دارد. تحریک لوب پیشانی چپ مغز میتواند باعث بهبود تواناییهای کلامی و حافظه زبانی شود.
عوامل مؤثر بر اثربخشی تحریک الکتریکی مغز
چند متغیر مهم در میزان تأثیر TDCS نقش دارند، از جمله:
شدت جریان
هرچه شدت جریان کنترلشده و مناسبتر باشد، اثر درمانی مطلوبتری ایجاد میشود.
اندازه و شکل الکترود
چگالی جریان عبوری از هر سانتیمتر مربع اهمیت زیادی دارد. معمولاً از الکترودهایی با اندازه ۲۵ تا ۳۵ سانتیمتر مربع استفاده میشود.
مدت زمان اعمال جریان
افزایش مدت زمان جلسات میتواند اثربخشی درمان را بالا ببرد، اما بیش از حد شدن آن ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
محل قرارگیری الکترود
محل دقیق الکترودها تعیین میکند کدام بخش از مغز تحریک یا مهار شود و نقش کلیدی در نتیجه درمان دارد.

نحوه انجام درمان با TDCS
در آغاز، فرد روی صندلی یا تخت مخصوص قرار میگیرد. سپس دو الکترود با قطبهای مثبت و منفی همراه با پد اسفنجی مرطوب روی سر نصب میشوند. این فرآیند تحت نظر پزشک متخصص انجام میشود.
جریان الکتریکی پس از عبور از پوست سر و جمجمه، به قشر مغز رسیده و باعث تغییر فعالیت نورونها میشود. این تغییرات با افزایش ورود کلسیم، اکسیژن و گلوکز به سلولها همراه بوده و به ترمیم و بازتوانی بافتهای مغزی کمک میکند.
فواصل و تعداد جلسات درمان
مدت هر جلسه TDCS معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه است و تعداد جلسات بسته به نظر پزشک تعیین میشود. فاصله بین جلسات اغلب هر ۱۰ تا ۱۵ روز یکبار است. افزایش بیش از حد زمان هر جلسه میتواند تأثیرات منفی ایجاد کند، بنابراین رعایت برنامه درمانی اهمیت زیادی دارد.
موارد منع استفاده از TDCS
در صورت وجود زخم یا خراش در پوست سر، انجام TDCS تا زمان بهبودی به تعویق میافتد. همچنین افرادی که باتری قلب یا دستگاه تنظیمکننده ضربان قلب دارند، باید با احتیاط و تحت نظر پزشک اقدام به درمان کنند.
تفاوت TDCS با ECT
در روش TDCS از جریان ضعیف و مداوم استفاده میشود و مغز توانایی تطبیق با آن را دارد. اما ECT یا شوک درمانی با جریانهای قوی و کوتاهمدت انجام میشود و میتواند باعث بروز تشنج شود. به همین دلیل TDCS روشی ایمنتر و ملایمتر محسوب میشود.
جمعبندی
تحریک الکتریکی مغز (TDCS) یکی از روشهای مؤثر و غیرتهاجمی برای بهبود عملکرد مغز و درمان برخی اختلالات عصبی و روانی است. این روش با استفاده از جریان الکتریکی ضعیف، نواحی مشخصی از مغز را هدف قرار داده و به بازتوانی و بهبود عملکرد آن کمک میکند.
در کرمانشاه، این خدمات تحت نظر دکتر معصومه صیفوری و با رعایت استانداردهای درمانی انجام میشود. در صورت تکمیل دوره درمان و پیروی از توصیههای پزشک، میتوان به نتایج مطلوب و ماندگاری دست یافت.
سوالات متداول؟
خیر. به گفته دکتر معصومه صیفوری، TDCS روشی غیرتهاجمی و بدون درد است. در طول درمان ممکن است فرد احساس خارش، گرمای خفیف یا سوزنسوزن شدن روی پوست سر داشته باشد که طبیعی بوده و پس از پایان جلسه برطرف میشود.
این روش برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان قابل استفاده است و در درمان اختلالاتی مانند افسردگی، اضطراب، بیشفعالی، دردهای مزمن و مشکلات شناختی کاربرد دارد. تشخیص نهایی و انتخاب این روش درمانی حتماً باید تحت نظر پزشک متخصص مانند دکتر معصومه صیفوری در کرمانشاه انجام شود.
مدت هر جلسه معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه است. طبق نظر دکتر معصومه صیفوری، افزایش بیش از حد زمان جلسات میتواند اثر درمانی را کاهش دهد، بنابراین رعایت زمان استاندارد بسیار مهم است.
تعداد جلسات موردنیاز به نوع مشکل و شرایط فرد بستگی دارد. معمولاً بعد از چند جلسه ابتدایی، تغییرات مثبت در خلقوخو، تمرکز یا کیفیت خواب قابل مشاهده است. دکتر معصومه صیفوری (کرمانشاه) برنامه درمانی را بهصورت اختصاصی برای هر فرد تعیین میکند.
TDCS در صورت انجام صحیح و تحت نظر پزشک عوارض جدی ندارد. عوارض احتمالی محدود به قرمزی خفیف پوست سر یا احساس گرماست که موقتی است. به همین دلیل دکتر معصومه صیفوری تأکید میکند انجام این روش تنها در مراکز معتبر و زیر نظر متخصص انجام شود.
